Küf ile Meyve Suyu ya da Görüntü ile Gerçek 

İnternette dolaşan "küf ile meyve suyu"  görüntüsünün yanlış algılamalara yol açtığı bir gerçektir. Kırk yıllık akademik yaşamımın çoğu meyve suyu içinde geçtiği için beni de ilgilendirmektedir. Görüntünün doğru algılanması ,arkasındaki gerçeğin  bilinmesine bağlıdır:

Meyve suyu, içerdiği besin ögeleri ile mikroorganizmaların gelişmesi için de oldukça elverişlidir. Meyve suyunun çabuk bozulma nedeni budur ve  raf ömrünün uzatılması için uygun bir  muhafaza yöntemi uygulanması gereklidir. Kimyasal yöntem, sağlık açısından duyulan kuşku nedeni ile yasaklanmıştır. Günümüzde ise fiziksel bir yöntem olan ısıl işlem uygulanmaktadır.

Bu yönteme göre  meyve suyunda bozulmaya yol açan  mikroorganizmalar ısıl etki ile(belirli sıcaklıkta belirli süre tutularak) öldürülmekte, uygun bir ambalaja konularak hava ile teması kesilmekte ve  mikroorganizma bulaşması önlenmektedir. İşlemin ve ambalajın yeterliliği otomatik olarak kontrol edilmektedir. Ambalaj olarak karton, cam,  metal veya PET kullanılabilmektedir.  Hangisi olursa olsun,ambalaj açılmadığı ve hava almadığı sürece meyve suyunun  küflenme ve bozulma  olasılığı bulunmamaktadır.

Küf oluşması için ambalajın açılması ve belirli süre geçmesi yeterlidir.  Açılan kapak yeniden kapatılsa bile artık ambalaja hava girdiği  ve mikroorganizma bulaştığı için  süreye bağlı olarak küflenme ve bozulma kaçınılmazdır .Bundan geri dönüşü yoktur ve  çoğu tüketicinin bilmediği gerçek budur. Bozulma süresi buzdolabında daha uzun, oda sıcaklığında daha kısadır.

Olgu, herhangi bir markaya ya da her hangi bir ambalaja özgü değildir. Hangi markadan olursa olsun ve hangi malzeme ile ambalajlanırsa ambalajlansın, ısıl işlemle muhafaza edilen ve  kimyasal koruyucu içermeyen her meyve suyu için geçerlidir. Bu nedenle ambalajı açıldıktan sonra meyve suyu mutlaka  buzdolabında muhafaza edilmeli ve en iyisi iki gün içinde tüketilmelidir.

Bu  gerçeği bilmeyen tüketici,eğer  başka bir kasıt yoksa,  meyve suyunun kusurlu olduğunu düşünmekte ve kusuru üretici firmada aramaktadır. Oysa olayın gerçek nedeni, meyve suyunun doğallığı ve  tüketicinin "bilgi eksikliği"dir.

Ancak, söz konusu fotoğraftaki görüntünün oluşması için  meyve suyunun ambalajı açıldıktan sonra  çok uzun süre beklemiş olması gerekir.Ambalajın kapağı tekrar kapatılınca meyve suyunun bozulmayacağı düşünülmüş ya da meyve suyu bir köşede unutulmuş olabilir. Ya da  olayın arkasında  "çıkar sağlama" veya " marka karalama" gibi bir  kasıt  vardır.

Bisfenol A  diğer kimyasallarla birlikte  bazı plastik ve reçinelerin üretiminde uzunca yıllardan beri kullanılan bir kimyasal maddedir. Bisfenol A  gıda ve içecek muhafazası  amacıyla kapların,  bidonların, biberonların, tabak ve bardak üretiminde kullanılan saydam ve sert  Polikarbonatlarda kullanılır.

Bisfenol A maddesinin  gıda ile temas halinde olan kap ve bidon gibi malzemelerde kullanımına Avrupa Birliğinde 2002/72/EC direktifi uyarınca izin verilmektedir. Bu maddenin kullanımına ABD ve Japonyada da izin verilmektedir

Gıda ile temas eden materyallerde bulunan bu maddenin çok küçük bir miktarı zamanla  temas halinde olduğu gıdaya geçebilmektedir..  Bu miktar genellikle milyarda 5 kısımdan daha az olmaktadır ( < 5 ppb). Bisfenol A maddesinin olası endokrin disruptor etkisine karşı 200 den fazla bilimsel çalışma yapılmıştır. EFSA 2006 raporunda tüm bu çalışmaları inceleyerek Bisfenol A'nın izin verilen koşullar altında kullanımına izin vermiştir.  Bisfenol A maddesinin Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi tarafından yapılan Ocak 2007 tarihli  risk değerlendirme raporuna  göre   tolere edilebilir günlük alım miktarı 0.05 mg/ kg vücut ağırlığıdır. EFSA  bebek ve çocukların çeşitli kaynaklardan alabileceği Bisfenol A  miktarının tolere edilebilir günlük alım miktarının  altında olduğu bilgisini vermiştir.

EFSA tarafından Temmuz 2008 tarihinde yayınlanan bir diğer panel raporunda ise Bisfenol A maddesinin insan vücudunda hormonal açıdan etkisiz maddelere biyolojik olarak dönüşebildiğini ortaya koymuştur. Bu bilgiye göre Bisfenol A maddesinin hem bebeklerde ,hem de yetişkinlerde vücuttan hızla zararsız hale gelip, atıldığı belirtilmektedir.

Hem EFSA, hem de FDA ‘in Bisfenol A'nın kullanılmamasına ilişkin bir uyarısı bulunmamaktadır. Ancak FDA hassas tüketicilere polikarbonat biberonların cam gibi alternatiflerinin olduğunu hatırlatıyor.

Diğer taraftan, yapılan bazı bilimsel çalışmalar bu bileşiğin insan sağlığı için risk oluşturabileceğini ortaya koymaktadır.  Bisfenol A'nın beyin ve üreme sistemleri üzerinde olumsuz etkileri olduğu çeşitli çalışmalarda iddia edilmektedir. Ayrıca, hayvan denemelerinde doğum öncesinde alınan Bisfenol A'nın göğüs kanserine yol açtığını tespit eden çalışmalar da mevcuttur. Yine bazı hayvan denemeleri sonucunda bu bileşiğin prostat kanserini de tetikleyebileceği ortaya konmuştur. Düşük dozda uzun süre Bisfenol A'ya maruz kalmanın tip 2 diyabet ve metabolik sendroma sebep olan insülin rezistansına sebep olduğu da öne sürülen diğer bulgulardır. Bu çalışmalar halen devam ettirilmekte olup henüz kesin bir kanıta ulaşılmamıştır.

Kaynaklar:
2002/72 / EC Directive

EFSA Journal (2006) 428 Opinion Report

Murray, TJ, MV. Maffini, AA Ucci, C Sonnenschein and AM. Soto. 2006. Induction of mammary gland ductal hyperplasias and carcinoma in situ following fetal bisphenol A exposure. Reproductive Toxicology 23: 383-390.

Alonso-Magdalena, P, S Morimoto, C Ripoll, E Fuentes and A Nadal. 2006. The Estrogenic Effect of Bisphenol-A Disrupts the Pancreatic ß-Cell Function in vivo and Induces Insulin Resistance. Environmental Health Perspectives 114:106-112.

Timms, BG, KL Howdeshell, L Barton, S Bradley, CA Richter and FS vom Saal. 2005. Estrogenic chemicals in plastic and oral contraceptives disrupt development of the fetal mouse prostate and urethra. Proceedings of the National Academy of Sciences, 10.1073/pnas.0502544102.

Anon., 2008. http://www.bisphenol-a.org.

T.C. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı tarafından Türk Gıda Kodeksine göre üretim izini verilerek sertifikalandırılmış tüm gıda ürünleri ve içerikleri güvenilirdir ve bu ürünlerin güvenli içerikleri, üretim yeri denetlemeleri ve satış yerlerinden alınan ürün numunelerinin analizleri ile düzenli olarak kontrol edilmektedir. Bir internet forum sitesinde yer alan tamamen hayal ürünü ve asılsız bir yazı ile başlayan karalama kampanyası, firmayı çocukların gelişimini olumsuz etkileyen ürünler ürettiği iddiasıyla zan altında bırakmayı hedeflemiştir. Bu süreçte, bu asılsız yazılara, Sayın Prof. Dr. Turan Karadeniz'in imzası ve bağlı bulunduğu üniversite ismi, kendi bilgisi ve onayı olmadan eklenmiştir. Saygın bir akademik kurumun ismi ve saygın bir bilim adamının imzası, izinsiz ve habersiz bir şekilde kullanılarak, tamamen hayal ürünü bir mesaj oluşturulmuş ve elektronik posta zincirleri ile yayılması sağlanmıştır.

Diğer taraftan kamuoyunun aydınlatılması amacıyla firmanın talebi üzerine T.C. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı  söz konusu ürünler ile ilgili analizleri gerçekleştirerek mevzuata uygun üretim yapıldığını açıklamıştır. 

Prof.Dr.Turan Karadeniz'in haber ile ilgisi olmadığına dair yazı

Paylaşlan haber tamamen asılsızdır çünkü Türkiye'de Tarım Bakanlığı izniyle üretilen tüm meşrubatlarda (kolalı meşrubatlar dahil) bu iddiada bahsedilen üretim koşullarının yaşanması mümkün değildir. Bir ürünü satın alırken ilgili Bakanlık izinlerine sahip olmasına ve etiketinde yer alan kalite güvence ibarelerine dikkat edilmesini tavsiye ederiz.